Nguyễn Minh Nghiệp, gã gàn bỏ tiền tỷ để gìn giữ hồn xưa

75
Gã gàn Nguyễn Minh Nghiệp bên bộ đàn đá do mình thẩm âm và làm ra

Ấp ủ một không gian lưu giữ và trưng bày gốm, cối xay đá, cồng chiêng…, anh Nguyễn Minh Nghiệp (huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên) phải m ất hơn 20 năm ngược xuôi tìm kiếm, và mặc dù còn nợ nần chồng chất, anh vẫn cho mở cửa miễn phí để đón khách…

Từ một chỉ vàng

Những năm trước, đến gành Đá Dĩa du khách chỉ kịp chụp tấm hình rồi đi như chạy trốn cái nắng rát da. Đến rồi đi, đơn điệu và nhợt nhạt quá, chưa xứng tầm với một điểm đến là thắng cảnh du lịch cấp quốc gia. Đó là lý do mà Nghiệp quyết định thiết kế không gian để níu chân du khách và chính thức đón khách trong dịp Tết Kỷ Hợi 2019.

Hồn Xưa – nơi trưng bày hơn 1.000 cối xay đá, chừng ấy sản phẩm gốm Quảng Đức – thương hiệu gốm nổi tiếng của địa phương có từ hàng trăm năm trước. Ở đó còn là nơi lưu giữ hàng trăm bộ cồng chiêng. Chưa hết, độc đáo nhất ở Hồn Xưa vẫn là những bộ đàn đá do chính chủ nhân tự thẩm âm và sáng chế.

Tất nhiên chẳng thể nên hình hài của không gian xưa nếu không bỏ ra số tiền lớn. “Mình đi khắp dải đất miền Trung, lên rừng xuống biển bằng chiếc xe máy cà tàng. Để tìm được một món đồ nào đó, có khi phải mất 4-5 lần đi lại, tiền mua đã lớn, chi phí đi lại còn gấp 5-7 lần. Nghe ở đâu có là mình khăn gói đi, không nhớ nỗi bao lần đã ngủ ở bìa rừng chờ trời sáng để đi tiếp. Khó có thể tính toán chính xác mình đã bỏ ra bao nhiêu. Mục đích chính là lưu giữ và phát huy giá trị tinh thần, văn hóa, lịch sử của vùng đất Phú Yên cho đời sau”, Nghiệp chia sẻ.

Cổng vào Hồn Xưa

Nhắc giới sưu tầm đồ xưa, đồ cổ thường người ta nghĩ đến những người giàu có, chí ít cuộc sống cơm áo cũng tạm ổn. Đằng này, Nghiệp nghèo lắm, chính xác là đói nên thiên hạ gọi gã gàn hay gã khùng cũng không quá đáng chút nào.

Tôi biết Nghiệp từ hơn 25 năm trước. Anh ít nói nhưng đã nói là làm, làm đâu ra đó. Chỉ với một chỉ vàng trong tay, Nghiệp bắt đầu với nghề làm hàng lưu niệm từ vỏ sò, ốc. Có khiếu, sáng tạo và chịu khó, từ những sản phẩm đơn điệu rẻ tiền, anh tự mày mò làm những sản phẩm cao cấp đáp ứng thị hiếu ngày càng cao của du khách, đặc biệt là khách nước ngoài.

Hàng ngàn cối xay đá xưa được trưng bày

Nghiệp nhớ lại: “Để nuôi nghề mình phải tự làm rồi đi bán dạo chứ không dám thuê mướn ai, cũng trầy trật lắm, nhiều lúc nản có ý định bỏ nghề nhưng nghĩ lại còn mấy người em mà cố gắng bám trụ. Chạy chợ một thời gian, hàng lưu niệm của mình cũng có mặt ở hầu hết các điểm du lịch lớn nhỏ ở miền Trung, trong đó tiêu thụ mạnh nhất là 2 địa phương Đà Nẵng và Nha Trang. Chưa kịp mừng đã vội lo khi cộng sổ khách hàng gối đầu lên đến tiền tỷ. Đến đó không lẽ buông, để có tiền mua nguyên liệu phải đi vay mượn khắp nơi”, Nghiệp nhớ lại.

Nợ ngập đầu nhưng Nghiệp đánh liều xin giấy phép xây dựng cửa hàng lưu niệm Đồng Nghiệp ở gành Đá Dĩa ngay từ lúc địa phương đưa vào khai thác du lịch. Theo anh, đó là cách duy nhất để thoát nợ, mặc kệ ai bảo khùng.

Bỏ tiền tỷ đón khách miễn phí

Có được đồng nào từ bán lẻ đồ lưu niệm ở các hội chợ, anh lại ngược xuôi tìm mua cối đá, cồng chiêng và những vật dụng, dụng cụ làm rẫy, đồ trang sức của người đồng bào… Lúc bấy giờ người ta không còn bảo anh “khùng” mà bảo là “khùng nặng”. “Người ngoài chửi ít, người nhà chửi nhiều vì bỏ tiền làm chuyện không ra hồn trong khi kinh tế chưa ổn định. Mình cứng đầu quá”, anh cười nói.

Một góc không gian Hồn Xưa

Cuối năm 2018, anh lại âm thầm đi gõ cửa Sở Văn hóa – Thể Thao & Du lịch tỉnh xin mở khu trưng bày những gì anh đã sưu tập được. Gã gàn vui mừng cho biết: “Mình trình bày xong là được Sở đồng ý và được giao đất làm ngay. Hồn Xưa cũng là cái tên mà giám đốc Sở này đặt cho”.

Góc trưng bày cồng chiên

Ngày mùng 1 Tết Kỷ Hợi, Hồn Xưa chính thức mở cửa đón khách tham quan, chụp hình miễn phí. Ngoài trưng bày gốm, cối xay đá, đàn đá…, Hồn Xưa còn dành hẳn không gian cho loại hình nghệ thuật dân ca và trò chơi dân gian bài chòi đặc trưng của Trung bộ. “Tiền bỏ ra không nhỏ nhưng ban đầu mình chưa đặt nặng lợi nhuận. Học sinh, sinh viên có nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu về đàn đá, cồng chiêng… có thể đến đây, tôi có thể chia sẻ trong khả năng hiểu biết của mình. Riêng bài chòi, tôi mong muốn được phục vụ khách đoàn không chỉ dịp lễ tết mà cả ngày thường”, chủ nhân Hồn Xưa bộc bạch.

Khu trưng bày gốm Quảng Đức xưa

Nói về không gian Hồn Xưa, ông Phan Đình Phùng (Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên) nhận định: “Tại Phú Yên nói riêng và miền Trung nói chung có nhiều nhà sưu tập nhưng sở hữu hơn 1.000 cối xay đá, gốm Quảng Đức, cồng chiêng, đàn đá… thì chưa ai có. Một nơi trưng bày, lưu giữ và điểm đến tìm hiểu về văn hóa, lối sống của người xưa thì càng không có. Hồn Xưa không chỉ lưu giữ giá trị tinh thần mà còn là điểm đến thu hút du khách tham quan gành Đá Dĩa, tìm hiểu đời sống văn hóa, lịch sử xa xưa của vùng đất này”.

Trần Tri
Nguồn: TGTT